School aan zet

Kansrijke combinatieklassen

In combinatiegroepen zijn de grootste knelpunten het gebrek aan tijd, het geven van goede instructie aan verschillende niveaus en de organisatie. In een pilot ging onderwijsadviesbureau Cedin met een aantal scholen op zoek naar oplossingen. Tussendoelen met elkaar verbinden , zowel binnen als tussen de vakken, creëert rust en ruimte.

‘Op de meeste scholen is de rek in de organisatie er wel uit’, zegt Margreet Bijker van onderwijsadviesbureau Cedin. ‘Als je drie leerjaren combineert en je wilt drie instructieniveaus per leerjaar handhaven, dan heb je voor ieder instructiegroepje 1/9 van de leertijd beschikbaar. Dat betekent dat een kind dus 8/9 van de tijd zelfstandig aan het werk moet. Dat zou niemand doen die bijvoorbeeld een avondopleiding volgt.’

Korte termijngeheugen
‘Bovendien is het onderwijskundig onwenselijk. Voor het uitvoeren van didactische principes als actief terugblikken, doel benoemen, geleid oefenen, reflectie is geen tijd. Wat overblijft is presentatie, even voordoen, en dan zelfstandig weken. Dan lijkt het nog goed te gaan ook. Maar de stof beklijft alleen in het korte termijngeheugen, een uur later weet het kind al niet meer wat het geleerd heeft, laat staan bij een methodegebonden of methode-onafhankelijke toets. Interactie is een voorwaarde voor het opslaan van kennis in het lange termijngeheugen.’

Pilot
In de pilot blijkt dat scholen die minder vasthouden aan de methode minder problemen hebben. Ook in de groepen 1 en 2 zijn minder problemen. Margreet: ‘Het doel van het project was: minder zelfstandig verwerken, meer sociaal en interactief leren; het aantal instructie reduceren; en de kwaliteit van de instructies verhogen.’

Verbinden
In een combinatiegroep kun je vakken of jaargroepen verbinden. Zo is het mogelijk om wereldorientatie tegelijk met begrijpend lezen te geven. Spelling is in groep 4 en groep 5 te combineren, evenals cijferend rekenen in groep 6 en 7. ‘Je moet per vak, per domein vaststellen waar iedere kind zich bevindt in de leerlijn en weten wat de cruciale fases in de leerstof zijn. Dat betekent dat je verschillende combinaties moet kunnen maken.’

Tegenover elkaar
Wie wel de oplossingen wil zoeken in de organisatie kan het beste instructiegevoelige en instructieongevoelige lessen tegenover elkaar zetten. ‘Niet tegelijk met hetzelfde vak bezig zijn. Terwijl je instructie geeft in rekenen, kunnen andere groepen bezig zijn met verkeer bijvoorbeeld.’ Ook kan het helpen de instructiemomenten aan te passen. ‘vlak voor de pauze, voor twaalf uur en voor drie uur zijn alle kinderen zelfstandig aan het werk. Maar die momenten kun je ook benutten voor instructie. Neem aan het eind van de middag met groep 3 een werkblad van Veilig Leren Lezen, laat ze allemaal bijwijzen: dit is het plaatje, hier moet je zoeken naar de goede zin, en dan herinneren ze zich genoeg om de volgende ochtend aan de slag te kunnen.’

Ontwerpen
Oplossingen zoeken in de inhoud vergt van de leerkracht kennis van leerlijnen, tussendoelen en cruciale fases in de leerstof. Leraren moeten leeractiviteiten kunnen ontwerpen die bij verschillende tussendoelen passen. Ook moeten leerkrachten het werk kunnen analyseren en passend vervolgaanbod kunnen bieden.

Niet de organisatie maar de inhoud
De voordelen zijn groot. Margreet: ‘Je kijkt niet naar de organisatie, maar naar de inhoud. Daar kun je verbinden. Als je de hele groep kunt  samenpakken en tegelijk instructie kunt geven, dan kun je alle didactische stappen volgen, inclusief het interactieve gedeelte van geleid oefenen, praten over strategieën en reflecteren. Voorwaarde is het maken van een goede planning, voor zes weken vooruit.’

Projectbureau Kwaliteit
Maart 2011